Metodyka nauczania języków obcych

Komorowska Hanna

Fraszka Edukacyjna Sp. z o.o.
Warszawa 2016 (wyd. I, 1999)

Podręcznik przeznaczony dla słuchaczy nauczycielskich kolegiów języków obcych, a także dla studentów licencjackich i magisterskich studiów filologicznych, których absolwenci otrzymują uprawnienia do nauczania języka polskiego jako obcego. Mogą wykorzystywać go też czynni nauczyciele i lektorzy bez kwalifikacji filologicznych. W podręczniku można znaleźć wskazówki na temat efektywnego planowania kursu językowego, przygotowania programu nauczania, opracowania konspektu lekcji i przeprowadzenia na jego podstawie zajęć, wybrania właściwej metody nauczania oraz odpowiednich materiałów dydaktycznych.

SPIS TREŚCI

Przedmowa.

CZĘŚĆ I PLANOWANIE KURSU JĘZYKOWEGO

Rozdział 1. Koncepcja kursu językowego

Co to znaczy znać język obcy?
Profil kursu

Rozdział 2. Opracowywanie programu nauczania

Program i jego rodzaje: Cele nauczania; Cele nauki szkolnej czyli kwalifikacje kluczowe; Cele ogólnowychowawcze w nauce jeżyka obcego; Cele językowe; Hierarchizacja celów językowych
Selekcja materiału językowego
Gradacja materiału językowego
Zalecenia władz oświatowych a decyzje nauczyciela – wybór programu
Program autorski

Rozdział 3. Wybór metody nauczania

Metody konwencjonalne: Metoda bezpośrednia; Metoda gramatyczno-tłumaczeniowa; Metoda audiolingwalna; Metoda kognitywna
Metody niekonwencjonalne
Metoda reagowania całym ciałem (TPR)
Metoda The Silent Way
Metoda Counselling Language Learning (CLL)
Metoda naturalna
Sugestopedia
Podejście komunikacyjne
Jak wybrać najlepszą metodę?

Rozdział 4. Nauczanie w różnych grupach wiekowych

Koncepcja kursu językowego a wiek uczniów: Planowanie kursu językowego dla dzieci; Planowanie kursu językowego dla młodzieży; Planowanie kursu językowego dla dorosłych
Metody nauczania języka w różnych grupach wiekowych: Określanie przedziałów wiekowych; Nauczanie dzieci przedszkolnych i wczesnoszkolnych; Nauczanie starszych dzieci i młodzieży; Nauczanie dorosłych

Rozdział 5. Wybór materiałów nauczania i pomocy naukowych

Rola nauczyciela a funkcja materiałów nauczania
Ocena materiałów nauczania: Podręczniki kursowe; Materiały uzupełniające; Książki pomocnicze
Ocena ćwiczeń podręcznikowych
Wybór pomocy naukowych: Kryteria doboru pomocy; Wyposażenie pracowni językowej

CZĘŚĆ II LEKCJA JĘZYKA OBCEGO.

Rozdział 6. Planowanie lekcji

Cele kursu językowego a cele poszczególnych lekcji
Przygotowanie konspektu
Plan lekcji a jego realizacja. Plan alternatywny
Atrakcyjność lekcji

Rozdział 7. Lekcja jako nauka komunikacji

Jak zbliżyć komunikację w klasie do naturalnej sytuacji komunikacyjnej?
Autonomiczne formy pracy sprzyjające naturalnej komunikacji: Praca w parach; Praca w grupach językowych
Płynność a poprawność – stosunek do błędu językowego
Język ojczysty a język obcy na lekcji

Rozdział 8. Utrzymanie dyscypliny na lekcji

Strategie zachowań uczniowskich na lekcji
Sposoby podtrzymania uwagi uczniów
Tzw. „reguły gry jako sposoby zapobiegania konfliktom
Techniki utrzymania dyscypliny w klasie: Techniki niewerbalne; Techniki werbalne związane z tematem lekcji; Techniki werbalne związane z zachowaniem uczniów
Trudności dyscyplinarne w pracy z uczniami w różnych grupach wieku: Trudności w pracy z dziećmi przedszkolnymi i wczesnoszkolnymi; Trudności w pracy z dziećmi starszymi; Trudności w pracy z młodzieżą
Podsumowanie. Zasady postępowania

Rozdział 9. Zachowania lekcyjne nauczycieli a sukces w pracy pedagogicznej

Role pełnione przez nauczyciela
Style kierowania
Strategie nauczycielskie
Oczekiwania wobec nauczycieli
Cechy i zachowania dobrego nauczyciela: Umiejętności interakcyjne; Umiejętności pedagogiczne; Umiejętności językowe; Umiejętności dydaktyczne
Zachowania nieobserwowane u dobrych nauczycieli

Rozdział 10. Indywidualne cechy uczniów a sukces w nauce języka

Różnice środowiskowe
Różnice indywidualne: Wiek; Płeć; Inteligencja; Lateralizacja; Modalność; Pamięć; Osobowość; Ekstrawersja/lntrowersja; Samoocena; Podejmowanie/Niepodejmowanie ryzyka; Poziom lęku; Motywacja i postawy
Style poznawcze i strategie uczenia się
Komu się udaje czyli co wiemy o dobrych uczniach
Co wiemy o zasadach pracy z uczniem trudnym?

CZĘŚĆ III TECHNIKI NAUCZANIA.

A. Nauczanie elementów języka

Rozdział 11. Nauczanie wymowy, rytmu i intonacji

Rola wymowy, rytmu i intonacji
Nauczanie wymowy: Rozróżnianie dźwięków; Produkowanie dźwięków
Nauczanie akcentu wyrazowego i zdaniowego
Nauczanie intonacji
Zasady nauczania wymowy, rytmu i intonacji

Rozdział 12. Nauczanie pisowni

Rola pisowni
Techniki nauczania pisowni
Gry i zabawy w nauczaniu pisowni
Zasady nauczania pisowni

Rozdział 13. Nauczanie słownictwa

Rola słownictwa
Wprowadzanie nowego słownictwa
Techniki nauczania słownictwa
Utrwalanie nowego słownictwa
Powtarzanie słownictwa
Ćwiczenia leksykalne związane z tekstem
Zasady nauczania słownictwa

Rozdział 14. Nauczanie gramatyki

Rola gramatyki
Prezentacja nowego materiału gramatycznego
Utrwalanie nowego materiału gramatycznego
Stosowanie nowego materiału gramatycznego w autentycznej komunikacji
Zasady nauczania gramatyki

B. Nauczanie sprawności receptywnych.

Rozdział 15. Nauczanie rozumienia ze słuchu

Sprawność rozumienia ze słuchu
Techniki poprzedzające słuchanie
Techniki towarzyszące słuchaniu
Techniki następujące po wysłuchaniu tekstu
Liczenie sprawności rozumienia ze słuchu z innymi sprawnościami
Zasady rozwijania sprawności rozumienia ze słuchu

Rozdział 16. Nauczanie czytania ze zrozumieniem

Sprawność czytania ze zrozumieniem
Techniki poprzedzające czytanie
Techniki towarzyszące czytaniu i następujące po nim
Łączenie czytania z innymi sprawnościami językowymi
Zasady rozwijania sprawności czytania ze zrozumieniem

C. Nauczanie sprawności produktywnych

Rozdział 17. Nauczanie mówienia

Sprawność mówienia
Elicytacja czyli prowokowanie wypowiedzi: Obraz jako bodziec; Słowo jako bodziec; Dźwięk jako bodziec
Łączenie sprawności mówienia z innymi sprawnościami
Zasady rozwijania sprawności mówienia

Rozdział 18. Nauczanie pisania

Sprawność pisania
Pisanie jako sprawność wspierająca
Pisanie jako sprawność samodzielna
Łączenie sprawności pisania z innymi sprawnościami
Zasady rozwijania sprawności pisania

Rozdział 19. Techniki zapewniania naturalności komunikacyjnej w nauczaniu

Techniki integrowania sprawności
Nauka interakcji i mediacji
Techniki ćwiczeniowe oparte na zasadach rządzących autentyczną komunikacją: Techniki wykorzystujące zasadę luki informacyjnej; Techniki wykorzystujące zasadę niepełnej przewidywalności wypowiedzi; Techniki wykorzystujące zasadę łączenia komunikacji werbalnej i niewerbalnej; Techniki wykorzystujące zasadę zróżnicowania wypowiedzi w zależności od sytuacji; Techniki wykorzystujące zasadę redundancji

Rozdział 20. Wprowadzenie do autonomii ucznia w procesie uczenia się

Pojęcie autonomii: Zalety autonomii; Trudności związane z wprowadzeniem autonomii
Autonomia w różnych grupach wieku
Techniki przygotowania do autonomii i trening strategii uczenia się
Wdrażanie do samooceny i oceny wzajemnej

CZĘŚĆ IV OCENA JAKOŚCI PRACY NAD JĘZYKIEM I JEJ EFEKTÓW

Rozdział 21. Reagowanie na wypowiedź ucznia. Poprawa błędów językowych

Sposoby reagowania na wypowiedź ucznia
Reagowanie na błędy uczniowskie: Rodzaje błędów językowych; Kto powinien poprawiać błędy?; Kiedy poprawiać błędy?; Jak zasygnalizować pojawienie się błędu?; Jak poprawiać błąd?

Rozdział 22. Testy językowe

Testy językowe i ich rodzaje
Planowanie testu. Kryteria poprawności testu językowego: Trafność testu; Rzetelność testu; Praktyczność testu
Sprawdzanie i ocena wyników testu
Pułapki testowania: Błędy planowania testu; Błędy budowy zadań testowych; Błędy w punktowaniu i ocenianiu zadań tekstowych

Rozdział 23. Kontrola wyników nauczania. Wystawianie ocen

Funkcje kontroli
Typy kontroli: Kontrola bieżąca; Kontrola okresowa
Wystawianie ocen: Wystawianie ocen w toku kontroli bieżącej; Przeliczanie punktów uzyskanych w teście językowym na oceny; Ocenianie wypowiedzi ustnych i pisemnych. Waga błędu językowego; Zachowania uczniów i ich pozaszkolna nauka a wystawianie ocen
Wystawianie ocen semestralnych; Ocena opisowa
Demonstrowanie umiejętności ucznia. Portfolio językowe

Rozdział 24. Ocena i samoocena nauczyciela

Do czego dążymy?
Jak dbać o własny rozwój zawodowy?
Autoobserwacja i refleksja

Bibliografia

Accessibility