VI Światowy Kongres Polonistów
VI Światowy Kongres Polonistów „Polonistyka na początku XXI wieku. Diagnozy. Koncepcje. Perspektywy” odbył się 22-25 czerwca 2016 w Katowicach. Jego organizatorem był Uniwersytet Śląski w Katowicach, a współorganizatorami: Międzynarodowe Stowarzyszenie Studiów Polonistycznych, Stowarzyszenie Sympatyków Szkoły Języka i Kultury Polskiej UŚ oraz Komitet Nauk o Literaturze Polskiej PAN, Komitet Językoznawstwa PAN i Komitet Nauk o Kulturze PAN
VI Światowy Kongres Polonistów zgromadził prawie 450 osób z całego świata, z niemalże wszystkich kontynentów. Reprezentowane były najważniejsze ośrodki – polskie i zagraniczne – związane z działalnością naukową, badawczą i dydaktyczną w dziedzinie polonistyki: Australia: Sydney; Austria: Wiedeń, Innsbruck; Azerbejdżan: Baku; Belgia: Leuven, Gent, Bruksela; Białoruś: Mińsk, Grodno; Brazylia: Kurytyba, Brasilia; Bułgaria: Sofia, Wielkie Tyrnowo, Płowdiw; Chiny: Pekin; Chorwacja: Zagrzeb; Czechy: Ostrawa, Ołomuniec, Praga, Brno, Orłowa; Francja: Paryż, Rennes, Lille; Holandia: Amsterdam; Japonia: Nagoya, Tokio, Hokkaido, Sapporo; Kanada: Edmonton, Toronto; Kazachstan: Ałmaty; Korea Płd.: Seul; Litwa: Wilno; Łotwa: Daugavpils, Ryga; Niemcy: Berlin, Bochum, Hamburg, Ratyzbona, Oldenburg, Konstancja, Chemnitz, Weimar, Kolonia, Pasewalk, Getynga, Saarbrücken, Lipsk, Bamberg, Jena, Tybinga, Westerstede, Passau, Giessen, St. Ingbert, Hannover, Teltow, Magdeburg, Frankfurt; Norwegia: Oslo; Rosja: Moskwa, Kaliningrad; Rumunia: Bukareszt; Serbia: Belgrad; Słowacja: Preszów, Bratysława, Bańska Bystrzyca; Słowenia: Lublana; Szwajcaria: Zurych, Fryburg; Szwecja: Sztokholm, Uppsala; Tadżykistan: Duszanbe; Ukraina: Lwów, Kijów, Zaporoże, Berdiańsk; USA: New Heaven, Swarthmore, Chicago, Nowy Jork, Milwaukee, Bloomington; Węgry: Budapeszt, Piliscsaba; Wielka Brytania: Oxford, Sheffield, Glasgow, Londyn, Swansea; Wietnam: Hanoi; Włochy: Varese, Neapol, Turyn, Rzym, Udine. Oczywiście, połowę uczestników stanowili przedstawiciele najważniejszych polonistyk w polskich ośrodkach akademickich. W Kongresie udział wzięli poloniści, slawiści, tłumacze, wydawcy, wykładowcy, lektorzy, nauczyciele, wreszcie – studenci, najmłodsze pokolenie polonistów. W czasie obrad stworzono pole wymiany myśli naukowej i badawczej, dyskusje toczyły się zarówno w czasie konferencji, jak i długo po jej zakończeniu – w kuluarach. Bardzo ważna była możliwość nieustannej wymiany poglądów, opinii i wyników badań między polonistami pracującymi w Polsce i za granicą. Poruszono wiele kwestii, które mają istotne znaczenie dla polonistyki jako dyscypliny naukowej. Spojrzano na nią jako na naukę wieloaspektową, o dużym potencjale, której rozwój zależy i ściśle wiąże się także ze specyfiką jej funkcjonowania poza granicami Polski.
W czasie czterech dni obrad odbyło się dziewięć paneli poświęconych następującym zagadnieniom:
Panel I: Między dyscyplinowym profesjonalizmem a nową humanistyką: casus współczesnej teorii
Panel II: Historia literatury czy historie literatury? Dzieje literatury polskiej w kontekście porównawczym
Panel III: Literatura polska w świecie
Panel IV: Etnolingwistyka ponad granicami
Panel V: Języki regionalne i mniejszościowe: implikacje polityczne – kodyfikacja – aspekty strukturalne
Panel VI: Polonistyka, komparatystyka, transkulturowość. Filologia jako obszar nadziei
Panel VII: Polski film, teatr i performance w perspektywie transnarodowej i międzynarodowej
Panel VIII: Nowe przestrzenie glottodydaktyki polonistycznej: od dydaktyki wielojęzyczności do komunikacji międzykulturowej
Panel IX (stolik ekspercki): Język polski w świecie. Promocja, instytucjonalne uwarunkowania, regulacje prawne.
Ważny dla rozważań na temat instytucjonalnego stanu polonistyki był panel IX, w którym udział wzięli przedstawiciele czterech resortów: Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwa Edukacji Narodowej, a także reprezentanci Senatu RP, Instytutów Polskich oraz polskich placówek dyplomatycznych. Dyskutowano na temat wspólnych działań wszystkich jednostek ministerialnych do tej pory zaangażowanych w prace na rzecz promocji i nauczania języka polskiego w świecie i stworzenia wspólnego programu działań w tym obszarze. Reprezentanci ministerstw z zainteresowaniem wysłuchali głosów z sali na temat problemów, sukcesów i trudności, z jakimi zmagają się na co dzień poloniści, a także propozycji praktycznych ich rozwiązań i roli, jaką wedle uczonych powinno pełnić ministerstwo w tychże działaniach.
Panelom towarzyszyło 15 sekcji:
Sekcja 1. Polonistyka jako obszar nadziei
Sekcja 2. Historia literatury
Sekcja 3. Literatura
Sekcja 4. Literatura polska w świecie
Sekcja 5. Język
Sekcja 6. Pogranicza, mniejszości, regiony
Sekcja 7. Etnolingwistyka
Sekcja 8. Język i polityka
Sekcja 9. Polski film, teatr i performance w perspektywie transnarodowej i międzynarodowej
Sekcja 10. Konteksty
Sekcja 11. Dydaktyka
Sekcja 12. Glottodydaktyka
Sekcja 13. JPJO
Sekcja 14. Postery (glottodydaktyczna sesja posterowa).
W trakcie 4 dni obrad wygłoszono 330 referatów, prezentacji, komunikatów. Bogaty program pozwolił na podjęcie kluczowych dla stanu dzisiejszej polonistyki rozważań, co z kolei umożliwiło stworzenie spójnej i jednolitej wizji rozwoju tej nauki, a także konfrontacji dotychczasowych, przyjętych w różnych krajach, w różnych kręgach kulturowych rozwiązań do tej pory czynnie stosowanych. Kongres adresowany był do polonistów polskich i zagranicznych – słowem: polonistów światowych. Po raz pierwszy zrezygnowano bowiem ze sztucznego podziału na tych, którzy zajmują się polonistyką w kraju i czynią to poza nim. Zniesiono wyznaczone przed laty granice i umożliwiono integrację środowisk polonistycznych działających w najodleglejszych zakątkach świata. Kongres pozwolił także na wzajemne poznanie się i wspólną pracę nestorów polonistyki, często już emerytowanych profesorów, twórców polonistyk w swych krajach z przedstawicielami najmłodszego pokolenia polonistów, co zaowocowało wymianą doświadczeń, zaprezentowaniem dotychczasowych metod pracy, przekazaniem wiedzy i omówieniem wieloletnich tradycji stworzonych w polskich i zagranicznych ośrodkach. VI Światowy Kongres Polonistów udowodnił, iż spotkania konferencyjne jednoczą badaczy, naukowców i dydaktyków, są zatem jednym z najważniejszych elementów wchodzących w skład wypracowania strategii promocji języka, literatury i kultury polskiej w świecie.
Historia Kongresów:
1) Inauguracją kongresów polonistyki zagranicznej było spotkanie, które odbyło się we wrześniu 1998 roku w Warszawie. Zostało ono zorganizowane przez Komitet Nauk o Literaturze Polskiej PAN, Wydział Polonistyki UW przy współudziale IBL PAN, UJ i UMCS. Komitetowi organizacyjnemu przewodniczyła prof. dr hab. Alina Nowicka-Jeżowa. Celem tego spotkania była pomoc w integracji środowiska polonistów zagranicznych i nawiązanie współpracy pomiędzy nimi i polonistami krajowymi. Postanowiono nadać spotkaniu tytuł Pierwszego Kongresu Polonistyki Zagranicznej, wyrażając tym samym nadzieję, że będzie się on odbywał cyklicznie, realizując podstawowe cele: wymiany doświadczeń naukowych i dydaktycznych w obszarze działalności polonistycznej poza granicami kraju i w ramach współpracy pomiędzy polonistyką zagraniczną i krajową.
2) Następne Kongresy w Gdańsku (Uniwersytet Gdański, czerwiec 2001 r.) i w Poznaniu (Uniwersytet Poznański, czerwiec 2006) realizowały konsekwentnie założenia sformułowane na inauguracyjnym Kongresie. III Kongres obradował pod hasłem „Literatura, kultura i język polski w kontekstach i kontaktach światowych”. Istotnym wydarzeniem w Poznaniu było rozwiązanie utworzonego wcześniej Międzynarodowego Naukowego Komitetu Studiów Polonistycznych i powołanie nowej instytucji Międzynarodowego Stowarzyszenia Studiów Polonistycznych.
3) IV Kongres Polonistyki Zagranicznej odbył się w Krakowie w 2008 r. Obradował pod hasłem „Polonistyka bez granic”. Zagadnieniem centralnym Kongresu był problem płynnych granic współczesnej polonistyki i otwarcia refleksji polonistycznej na zjawiska istniejące do tej pory poza jej zainteresowaniem. Jednakże uwagę zaprzątał również temat niwelowania granic wewnętrznych polonistyki – pomiędzy jej krajowym i zagranicznym obszarem.
4) Wolę integracji krajowych i zagranicznych środowisk polonistycznych wyrażał także Zjazd Polonistów, jaki odbył się w Katowicach w 2011 r. Przejawem tej idei był panel „Integracja środowiska polonistycznego”, w którym znalazły się wystąpienia poświęcone właśnie temu zagadnieniu.
5) V Kongres Polonistyki Zagranicznej „Polonistyka wobec wyzwań współczesności” organizowany przez Uniwersytet w Opolu w 2012 r. był już de facto spotkaniem polonistów zagranicznych i krajowych, na którym wspólnie prezentowano działalność naukowo-badawczą i omawiano problemy dydaktyczne oraz instytucjonalne. Na nim właśnie w czasie obrad panelu „Bilans i perspektywy polonistyki zagranicznej” padła idea (prof. Tokimasa Sekiguchi) organizowania forum Światowego Kongresu Polonistów przy zachowaniu cyklicznych zjazdów polonistów krajowych.
